Kamu idarelerince tesis edilen her karar aynı usule tabi değildir. İşlemin niteliği, kesin ve yürütülmesi zorunlu olup olmadığı, tebliğ tarihi, görevli mahkeme ve özel kanunlarda düzenlenen süreler birlikte değerlendirilmelidir. Süre aşımı, uyuşmazlığın esasına girilmeden davanın reddine yol açabileceğinden işlemin gecikmeden incelenmesi önemlidir.
Dava konusu olabilecek bir işlem var mı?
İptal davası kural olarak idari makamlarca tesis edilen, kesin ve yürütülmesi zorunlu işlemlere karşı açılır. Hazırlık işlemleri, görüş yazıları veya henüz kesinleşmemiş bazı işlemler tek başına dava konusu edilemeyebilir. Buna karşılık kişinin hukuki durumunda değişiklik yaratan nihai bir karar, diğer koşulların da bulunması hâlinde idari davaya konu olabilir.
İşlemi tesis eden makam, kararın hukuki dayanağı, gerekçesi ve doğurduğu sonuç birlikte incelenmelidir.
Dava süresi ne zaman başlar?
Özel kanunda ayrı bir süre gösterilmemişse idare mahkemelerinde genel dava açma süresi altmış gündür. Süre kural olarak yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Vergi uyuşmazlıklarında, ivedi yargılama usulünde ve özel kanunlarda farklı süreler bulunabilir.
Tebligatın usulü, kararın tamamının bildirilip bildirilmediği ve başvuru yollarının gösterilip gösterilmediği süre değerlendirmesinde önem taşıyabilir. Süre hesabı somut tebliğ belgesi üzerinden yapılmalıdır.
İdareye başvuru dava süresini etkiler mi?
Dava açmadan önce işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması amacıyla üst makama ya da işlemi tesis eden makama başvuru yapılabilir. Bu başvurunun dava süresine etkisi; başvurunun süresinde yapılmasına, niteliğine ve ilgili özel düzenlemeye bağlıdır.
Dava süresi sona erdikten sonra yapılan bir başvuru kural olarak sona ermiş süreyi yeniden canlandırmaz. İvedi yargılama usulünün uygulandığı bazı uyuşmazlıklarda idari başvuru dava süresini durdurmayabilir.
İptal ve tam yargı davası arasındaki fark
İptal davasında idari işlemin hukuka aykırılığı ileri sürülür ve işlemin iptali talep edilir. Tam yargı davasında ise idari işlem veya eylem nedeniyle doğduğu ileri sürülen zararın giderilmesi istenir. Somut olayın niteliğine göre iptal ve tam yargı taleplerinin birlikte veya ayrı ileri sürülmesi mümkün olabilir.
İdari eylemlerden doğan zararlar bakımından dava açılmadan önce idareye başvuru yapılması gereken hâller ayrıca bulunabilir.
Yürütmenin durdurulması ne anlama gelir?
İdari dava açılması, dava konusu işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. İşlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğacağı ve işlemin açıkça hukuka aykırı olduğu ileri sürülüyorsa yürütmenin durdurulması talep edilebilir.
Yürütmenin durdurulması kararı, davanın esası hakkında verilmiş nihai bir karar değildir; yargılama devam eder.
İlk incelemede yararlı olabilecek belgeler
- İdari kararın tamamı
- Tebliğ belgesi veya öğrenme tarihini gösteren kayıt
- İdareye yapılmış başvurular ve cevaplar
- İşlemin dayanağı olan belge ve tutanaklar
- Uyuşmazlığın etkisini gösteren belgeler
- Varsa daha önce açılmış dava veya verilmiş kararlar
Bilgilendirme notu: Bu yazı genel bilgi niteliğindedir. Görevli mahkeme, dava türü ve süreler işlemin niteliğine ve özel mevzuata göre değişebilir. Süre hesabı somut tebliğ belgesi üzerinden yapılmalıdır.